آخرالزمان

نشانه های ظهور از جذاب ترین و پر طرفدارترین بخش های معارف مهدوی است. اختصاص بخش عمده ای از روایات مهدویت به این موضوع، بهترین گواه بر این مسئله است. این جذابیت از سویی باعث افزایش اقبال عمومی به این مسئله و در نتیجه اصل اندیشه مهدویت می شود، اما از سوی دیگر، افزون بر ایجاد زمینه مناسب برای ورود خرافات، طمع شیادان را برای جعل و تحریف روایات دو چندان می کند. از این رو، نظربه فقدان پژوهش های مستند در این زمینه، شایسته است با انجام تحقیقات مبتنی بر اصول و قواعد فهم حدیث و با جداسازی احادیث صحیح از ضعیف و مطالب مستند از غیر مستند، علاوه بر پالایش معارف مهدویت از خرافات، زمینه های سوء استفاده از این موضوع از میان برداشته شود. بر این اساس، در این نوشتار کوشیده خواهد شد تا ابعاد مختلف حادثه قیام یمانی که از نشانه های مهم ظهور امام مهدی(عج) است، به صورت مستند بررسی شود.

 

زمان قیام یمانی

تعیین زمان دقیق قیام یمانی نیز مانند زمان ظهور و سایر نشانه های آن برای ما میسور نیست، لیکن روایات متعددی به پیوستگی جنبش یمانی با قیام سفیانی دلالت دارند، از جمله:

امام صادق(ع) فرموده اند:

الیمانیّ و السفیانیّ کَفرَسَی رهان؛53

یمانی و سفیانی مانند دو اسب مسابقه اند.

این مطلب آن قدر مسلم بوده که امام صادق(ع) برای نفی قیام سفیانی در زمان خود بر عدم قیام یمانی استدلال فرموده اند. هنگامی که در محضر آن امام از خروج سفیانی سخن به میان آمده، فرمودند:

أنّی یخرج ذلک و لمّا یخرج کاسر عینیه بصنعاءَ؛54

کی و چگونه سفیانی قیام می کند، در حالی که کسی که چشم او را از کاسه در می آورد، هنوز از صنعا خروج نکرده است.

ابن حماد نیز از امام باقر(ع) چنین روایت کرده است:

اذا ظهر السفیانیّ علی الابقع و المنصور الیمانیّ خرج الترکُ و الرومُ فظهر علیهم السفیانیّ؛55

چون سفیانی بر ابقع و منصور یمانی پیروز شود، ترک و روم خروج می کنند و سفیانی بر آنها نیز غلبه می یابد.

در روایت دیگری فرموده اند:

ثم یسیرُ الیهم منصورُ الیمانیّ من صنعاءَ بجنوده... فیلتقی هو و الأخوص... فیکون بینهما قتالٌ شدیدٌ ثم یظهر الأخوصُ السفیانیّ علیه؛56

سپس منصور یمانی همراه با سپاهیانش از صنعا به سمت آنها ره سپار می شود... او با اخوص روبه رو می شود... میان آن دو جنگی سخت در می گیرد و سفیانی اخوص بر او غلبه می یابد.

از مجموع این روایات و روایاتی که خواهد آمد، به تلاقی جنبش یمانی و سفیانی حداقل در بخشی از زمان می توان مطمئن شد و از آن جا که بر اساس روایات متعدد و معتبر خروج سفیانی از علائم سال ظهور است، قیام یمانی نیز از نشانه های نزدیک به ظهور خواهد بود. از جمله روایات معتبری که بر پیوستگی قیام یمانی با ظهور- و در نتیجه پیوستگی قیام یمانی با ظهور- دلالت دارند، این روایت از امام باقر(ع) است:

... فینزلُ امیرُ جَیش السفیانیّ البیداءَ فیُنادی منادٍ من السماء «یا بیداء أبیدی القوم» فیسخفُ بهم... و القائمُ یومئذٍ بمکة قد أسند ظهره الی البیت الحرام مستجیرأ به فیُنادی یا ایها الناس...؛57

امیر سپاه سفیانی در منطقه بیداء فرود می آید، پس ندا دهنده ای از آسمان ندا میدهد: «ای بیداء این گروه را در خود فرو ببر»، پس آنها در زمین فرو می روند... قائم(عج) در آن روز در مکه حضور دارد و در حالی که به خانه کعبه پناهنده شده و به آن تکیه کرده ندا می دهد: ای مردم...

نکته یاد شده (پیوستگی قیام سفیانی با ظهور امام مهدی(عج)) را می توان از این روایت پیامبر اکرم(ص) نیز به دست آورد:

ما القحطانیّ بدون المهدیّ؛58

قحطانی بدون مهدی نخواهد بود.

در مجموعۀ روایاتِ نشانه های ظهور، سه روایت وجود دارد که علاوه بر دلالت بر تلاقی قیام یمانی با خروج سفیانی، آغاز این دو جنبش خراسانی را دقیقاً در یک سال و یک ماه و یک روز بیان کرده است. امام باقر(ع) در این خصوص فرموده اند:

... خروجُ السفیانیّ و الیمانیّ و الخراسانیّ فی سَنةٍ واحدةٍ فی شهرٍ واحدٍ فی یومٍ واحدٍ؛59

خروج سفیانی و یمانی و خراسانی در یک سال و یک ماه و یک روز است.

از امام صادق(ع) نیز چنین روایت شده است:

و قد یکونُ خروجُه و خروجُ الیمانیّ من الیمن مع الرایات البیض فی یومٍ واحدٍ و شهرٍ واحدٍ و سنةٍ واحدةٍ؛60

خروج سفیانی و خروج یمانی با پرچم های سفید از یمن در یک روز و یک ماه و یک سال خواهد بود.

آن حضرت در روایت دیگری فرموده اند:

خروجُ الثلاثةِ الخراسانیّ و السفیانیّ و الیمانیّ فی سَنَةٍ واحدةٍ فی شهرٍ واحدٍ فی یومٍ واحدٍ؛61

خروج سه نفری خراسانی، سفیانی و یمانی در یک سال و یک ماه و یک روز است.

به وثاقت تمامی راویان این سه حدیث، در کتاب های رجالی تصریح شده است، تنها در حدیث اول حسن بن علی بن ابی حمزه وجود دارد که عموماً او به دلیل این که از سران واقفه بوده، تضعیف می کنند. حدیث دوم از کتاب مختصر اثبات الرجعه منسوب به فضل بن شاذان است. روایت سوم را شیخ طوسی در کتاب الغیبه بدون واسطه از فضل بن شاذان روایت می کند. به احتمال قوی منبعی که در اختیار شیخ طوسی بوده و این روایت را از آن نقل کرده کتاب اثبات الرجعة فضل بن شاذان است. هم چنان که این روایت با همین سند در مختصر اثبات الرجعة نیز وجود دارد.از سوی دیگر، شیخ طوسی در فهرست خود پس از اشاره به حدود سی کتاب از مصنفات فضل بن شاذان- که یکی از آنها اثبات الرجعة است- و تذکر این نکته که وی کتاب های دیگری نیز دارد که اسم آنها معلوم نیست، برای خود دو طریق به روایات و کتاب های فضل بن شاذان نقل می کند که یکی از آنها طریق صحیحی است. شیخ طوسی پس از ذکر مصنفات فضل بن شاذان می نویسد:«ابو عبدالله مفید[شیخ مفید] از محمد بن علی بن حسین بن بابویه [شیخ صدوق] از محمد بن حسن62 از احمد بن ادریس63 از علی بن محمد بن قتیبه64 از فضل بن شاذان،65 از روایات و کتاب های فضل بن شاذان به من خبر داد.»66

افراد یاد شده که در طریق شیخ طوسی به کتاب های فضل بن شاذان قرار دارند، همگی ثقه و مورد اطمینان هستند. بر این اساس، روایت سوم از نظر سندی معتبر و اعتمادپذیر خواهد بود.

به هر تقدیر، از مجموعۀ روایات یاد شده تلاقی قیام یمانی و سفیانی و هم چنین هم زمانی دقیق آغاز حرکت یمانی و سفیانی و خراسانی نیز اثبات می پذیرد. در این صورت قیام یمانی در ماه رجب آغاز خواهد شد،زیرا امام صادق(ع) در حدیث معتبری فرموده اند:

إنّ امرَ السفیانیّ من الأمر المحتوم و خروجُه فی رجبٍ؛67

حرکت سفیانی از نشانه های حتمی است و در ماه رجب روی خواهد داد.

البته محمد بن مسلم بدون این که کلام خود را به معصوم(ع) نسبت دهد، چنین گفته است:

یخرج قبلَ السفیانیّ مصریّ و یمانیّ؛68

پیش از سفیانی مصری و یمانی خروج می کنند.

در این روایت قیام یمانی پیش از قیام سفیانی دانسته شده است و این مطلب با آن چه پیش تر آمد، در تعارض است.

صرف نظر از این که این کلام از معصوم صادر نشده و قابلیت تعارض با روایات پیشین را ندارد، برای حل تعارض ظاهری این روایت با روایاتی که قیام سفیانی و یمانی را هم زمان می دانستند، راه حل های مختلفی می توان ارائه داد، از جمله:

1.    یمانی مذکور در روایت محمد بن مسلم غیر از یمانی معروف است، زیرا در تمام روایات از شخصیت مورد نظر با عنوان «الیمانی» یاد شده، اما در این روایت از یمانی، به صورت نکره، یاد شده است. بنابراین، چه بسا پیش از قیام سفیانی یک شخصیت یمنی خروج کند، اما جنبش یمانی معروف هم زمان با جنبش سفیانی باشد.

2.    قیام یمانی و سفیانی در یک سال و یک ماه و یک روز، کنایه از شدت پیوستگی این دو رخداد است و این امر منافاتی با وجود فاصله اندک میان آن دو ندارد. قرینه ای که نکته فوق را تأیید می کند، جمله ای است که در ذیل حدیث امام باقر(ع) آمده است. آن حضرت پس از بیان این که قیام یمانی و سفیانی و خراسانی در یک سال و یک ماه و یک روز است،فرموده اند:

نظامٌ کنظام الخرز یتبع بعضه بعضا؛69

با نظام و ترتیبی هم چون نظام یک رشته که به بند کشیده شده و هر یک از پی دیگری.

تصریح به این مطلب که این حوارث چون رشته ای منظم، پی در پی رخ خواهند داد، نشان از آن دارد که میان این سه حادثه فاصله ای هر چند اندک وجود دارد.

از دیگر حوادثی که با قیام یمانی تلاقی دارد، جنبش خراسانی است. علاوه بر دو روایت سابق که بر هم زمانی قیام یمانی و خراسانی و سفیانی دلالت می کردند، از امام علی(ع) نیز چنین روایت شده است:

... إذا أقبلت خیلُ الیمانیّ و الخراسانیّ یستبقان کانّهما فرَسَی رهانٍ؛70

... در این هنگام سپاه یمانی و خراسانی که هم چون دو اسب مسابقه بر یک دیگر پیشی می گیرند، نمایان می شوند.

اگر چه روایت اخیر مرفوعه است، اما یکی از دو روایت پیشین معتبر بود. بر این اساس، هم زمانی قیام یمانی و خراسانی نیز اثبات می پذیرد. تلاقی قیام خراسانی و یمانی خود قرینۀ دیگری بر قرب زمانی جنبش یمانی و ظهور امام مهدی(عج) است، چون در روایت معتبری تلاقی قیام خراسانی و ظهور امام مهدی(عج) گزارش شده است. در روایت معتبری امام باقر(ع) پس از اشاره به قتل و غارت کوفیان توسط سپاه سفیانی فرموده اند:

فبیناهم کذلک اذ أقبلت رایاتٌ من قِبَل خراسان؛71

در حالی که سپاه سفیانی مشغول تاراج کوفه است، به ناگاه پرچم هایی از سوی خراسان روی می آورند.

آن حضرت در ادامه از فرورفتن سپاه سفیانی در سرزمین بیداء و ظهور امام مهدی(عج) در مکه مکرمه در همان روز گزارش داده اند. بنابراین، به تصریح این روایت، قیام خراسانی از حوادث متصل به ظهور است و با اثبات پیوستگی قیام یمانی با جنبش خراسانی می توان پیوستگی قیام یمانی با ظهور امام مهدی(عج) را نتیجه گرفت. در پایان تذکر این نکته مناسب است که روایات اهل سنت در مورد زمان قیام قحطانی (یمانی) به شدت با یک دیگر اختلاف دارند.

دسته ای از این روایات قیام قحطانی را پس از حیات امام مهدی(عج) دانسته اند، مثلاً از پیامبر اکرم(ص) چنین روایت کرده اند:

القحطانیّ بعد المهدیّ و الذی بَعَثنی بالحق ما هو دونه؛72

قحطانی پس از مهدی(عج) است. سوگند به خدایی که مرا به حق بر انگیخت مقام او کمتر از مهدی(عج) نیست.

دسته ای دیگر قیام قحطانی را پیش از ظهور امام مهدی(عج) دانسته اند.

از ارطاة در این باره چنین نقل شده است:

بلغنی أنّ المهدیّ یعیش اربعین عاماً... ثم یخرج رجلٌ من قحطانَ... ثم یموت... ثم یخرجُ رجلٌ من اهل بیت النبیّ(ص) مهدیّ حُسنُ السیرة یَفتح مدینة قیصرَ و هو اخرُ امیرٍ من امةِ محمدٍ(ص) ثم یخرج فی زمانه الدجال و ینزلُ فی زمانه عیسی بنُ مریم؛73

برای من چنین روایت شده که مهدی چهل سال زندگی می کند... سپس مردی از قحطان قیام می کند... سپس می میرد... سپس مردی از خاندان پیامبر(ص) قیام می کند. او مهدی و نیکو سیرت است و شهر قیصر را می گشاید. او آخرین امیر از امت محمد(ص) است. در زمان او دجال خروج می کند و عیسی(ع) از آسمان فرود می آید.

در این روایت پیش از ذکر خروج قحطانی به قیام مهدی اشاره شده است. اما به قرینۀ خروج دجال و نزول عیسی(ع)، مهدی پس از قحطانی همان امام مهدی(عج) است.

دسته سوم روایات اهل سنت، قیام قحطانی را هم زمان با امام مهدی(عج) می داند، از جمله از پیامبر اکرم(ص) روایت شده:

ما القحطانیّ بودن المهدیّ؛74

قحطانی بدون مهدی نخواهد بود.

بدون مهدی نبودن قحطانی ظهور در هم زمانی حیات این دو شخصیت دارد.

نیز از ارطاة چنین نقل شده است:

علی یَدَی ذلک الخلیفة الیمانیّ الذی تفتَحُ القسطنطنیة و رومیة علی یدیه یخرج الدجالُ فی زمانه و ینزل عیسی بنُ مریمَ فی زمانه؛75

خروج دجال و نزول عیسی(ع) در زمان آن فرمان روای یمانی است که استانبول و روم به دست او فتح می شود.

این روایت به دلیل روایات متعددی که بر نزول حضرت عیسی(ع) در زمان امام مهدی(عج) دلالت دارند، از هم زمانی خروج قحطانی و امام مهدی(عج) حکایت دارد.

دستۀچهارم روایات اهل سنت نیز بر اتحاد قحطانی و امام مهدی(عج) دلالت دارند.از ابن سیرین چنین روایت شده است:

القحطانیّ رجلٌ صالحٌ و هو الذی یُصَلّی خلفه عیسی و هو المهدیّ؛76

قحطانی مرد نیکوکاری است. او همان کسی است که عیسی(ع) پشت سرش نماز می گذارد. او همان مهدی است.

علاوه بر این که عمده این روایات از پیامبر اکرم(ص) نقل نشده اند، به لحاظ ضعف سند نیز برای ما حجت نیستند و آن چه امر را سهل می کند، وجود روایات اهل بیت علیهم السلام است که قیام قحطانی را از علائم ظهور و پیش از آن دانسته اند و این روایات معیاری برای انتخاب و گزینش روایات اهل سنّت اند.
مکان قیام یمانی

روایات متعددی، مکان قیام یمانی و محل پیدایش جنبش او را یمن دانسته اند که عبارت اند از:

امام باقر(ع) در پاسخ این سؤال که قائم شما چه زمانی قیام می کنند، فرمودند:

... و خروجُ السفیانیّ من الشام و الیمانیّ من الیمن و خسفٌ بالبیداء؛77

... هنگام خروج سفیانی از شام و خروج یمانی از یمن و فرو رفتن [سپاه سفیانی] در سرزمین بیداء.

از امام صادق(ع) نیز چنین روایت شده:

... و خروجُ السفیانیّ من الشام و الیمانیّ من الیمن و خسفٌ بالبیداء؛78

... هنگام خروج سفیانی از شام و خروج یمانی از یمن و فرو رفتن د رسرزمین بیداء.

آن حضرت در حدیث دیگری فرموده اند:

و خروجُ الیمانیّ من الیمن مع الرایات البیض؛79

قیام یمانی از یمن همراه با پرچم های سفید خواهد بود.

د رکتاب کمال الدین به تصحیح مرحوم غفاری نیز حدیثی از امام باقر(ع) به این صورت نقل شده است:

... و إن من علامات خروجه خروجُ السفیانیّ من الشام و خروجُ الیمانیُ [من الیمن] و منادٍ ینادی من السماء؛80

... و از نشانه های خروج امام مهدی(عج) خروج سفیانی از شام و خروج یمانی [از یمن] و ندا دهنده ای است که از آسمان ندا می دهد.

روایت دیگری که احتمالاً مضمون یاد شده را تأیید می کند، این حدیث امام باقر(ع) است:

... و خروجُ رجلٍ من وُلد عَمّی زیدٍ بالیمن؛81

... و قیام مردی از خاندان عمویم زید در یمن.

آن حضرت در حدیث دیگری فرموده اند:

... ثم یسیرُ الیهم منصورُ الیمانیّ من صنعاءَ بجنودهِ؛82

... سپس منصور یمانی همراه سپاهیانش به سوی آنها روانه می شود.

یمانی علائم ظهور آخرالزمان

کاربرانی که به این خبر امتیاز داده اند.(قرمز رأی منفی و آبی رأی مثبت):

مرتبط باموضوع :

 بــــلایای دوران ظهور  [ جمعه، 30 مرداد ماه، 1394 ] 468 مشاهده
 قیام مردم یمن و مقدمات ظهور( بخش اول )  [ سه شنبه، 22 ارديبهشت ماه، 1394 ] 757 مشاهده
 عصر ظهور- روميان و نقش آنان در زمان ظهور  [ دوشنبه، 12 مرداد ماه، 1394 ] 2165 مشاهده
 رمضان با مهدی ( حدیث 25 )  [ يكشنبه، 21 تير ماه، 1394 ] 353 مشاهده
 حوادث سوریه، ظهور امام مهدی(عج)  [ يكشنبه، 17 فروردين ماه، 1393 ] 999 مشاهده

 
نام شما: [ کاربر جدید ]

نام شما (ضروری): 
ایمیل شما (ضروری): 
نظر:
کد امنیتی
کد امنیتی

  [ بازگشت ]

امتیاز دهی به مطلب

انتخاب ها

 فایل پی دی اف فایل پی دی اف

 گرفتن پرينت از اين مطلب گرفتن پرينت از اين مطلب

 ارسال به دوستان ارسال به دوستان

 گزارش این پست به مدیر سایت گزارش این پست به مدیر سایت


اشتراک گذاري مطلب